<h3>&Ouml;zet</h3>
<p>Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), &ccedil;ocukluk d&ouml;neminde başlayan ve bireyin dikkatini s&uuml;rd&uuml;rme, davranışlarını kontrol etme ve aktivite d&uuml;zeyini d&uuml;zenleme becerilerini etkileyen n&ouml;rogelişimsel bir bozukluktur. &Ccedil;ocuk ve ergenlerde en sık g&ouml;r&uuml;len psikiyatrik durumlardan biri olarak kabul edilmektedir. Araştırmalar, okul &ccedil;ağındaki &ccedil;ocukların yaklaşık %5&ndash;7&rsquo;sinde DEHB belirtilerinin g&ouml;r&uuml;lebildiğini g&ouml;stermektedir. Bu durum yalnızca akademik başarıyı değil, aynı zamanda sosyal ilişkileri, aile i&ccedil;i iletişimi ve&nbsp;bireyin duygusal gelişimini de etkileyebilmektedir. DEHB &ccedil;oğu zaman yalnızca hareketlilikle&nbsp;ilişkilendirilse de aslında dikkat eksikliği, d&uuml;rt&uuml;sellik ve hiperaktivite gibi birden fazla&nbsp;belirtinin bir arada g&ouml;r&uuml;lmesiyle ortaya &ccedil;ıkan karmaşık bir durumdur.</p>
<h3>DEHB&rsquo;nin Belirtileri</h3>
<p>DEHB&rsquo;nin en belirgin &ouml;zelliklerinden biri dikkat eksikliğidir. Dikkat eksikliği yaşayan &ccedil;ocuklar genellikle uzun s&uuml;re odaklanmayı gerektiren g&ouml;revlerde zorlanırlar. Ders sırasında dikkatlerinin kolay dağılması, verilen y&ouml;nergeleri takip etmekte g&uuml;&ccedil;l&uuml;k yaşamaları ve &ouml;devlerini tamamlamakta zorlanmaları sık g&ouml;r&uuml;len durumlar arasındadır. Bunun yanında eşyaları sık sık kaybetme, unutkanlık ve başladıkları işi bitirmekte zorlanma gibi davranışlar da dikkat eksikliğinin g&ouml;stergeleri olabilir. Hiperaktivite ise &ccedil;ocuğun yaşına g&ouml;re beklenenden daha hareketli olması durumudur. Bu &ccedil;ocuklar genellikle s&uuml;rekli kıpırdanır, yerlerinde uzun s&uuml;re oturmakta zorlanır ve sakin kalmaları gereken durumlarda huzursuz davranışlar sergileyebilirler. Sınıf i&ccedil;inde sık sık&nbsp;ayağa kalkma, s&uuml;rekli konuşma veya hareket halinde olma gibi davranışlar hiperaktivitenin &ouml;rnekleri arasında yer alır. D&uuml;rt&uuml;sellik ise bireyin d&uuml;ş&uuml;nmeden hareket etmesi ve davranışlarını kontrol etmekte zorlanması anlamına gelir. D&uuml;rt&uuml;sel &ccedil;ocuklar sıralarını beklemekte zorlanabilir, başkalarının s&ouml;z&uuml;n&uuml; kesebilir veya sonu&ccedil;larını d&uuml;ş&uuml;nmeden davranışlarda bulunabilirler. Bu durum &ouml;zellikle akran ilişkilerinde bazı sorunların ortaya &ccedil;ıkmasına neden olabilir.</p>
<h3>DEHB&rsquo;nin Nedenleri</h3>
<p>DEHB&rsquo;nin ortaya &ccedil;ıkmasında tek bir neden bulunmamaktadır. Araştırmalar bu bozukluğun&nbsp;biyolojik, psikolojik ve &ccedil;evresel fakt&ouml;rlerin etkileşimi sonucunda geliştiğini g&ouml;stermektedir.&nbsp;Biyolojik a&ccedil;ıdan bakıldığında genetik fakt&ouml;rlerin &ouml;nemli bir rol oynadığı bilinmektedir.&nbsp;Ailede DEHB &ouml;yk&uuml;s&uuml; bulunan bireylerde bu durumun g&ouml;r&uuml;lme olasılığı daha y&uuml;ksektir.&nbsp;Ayrıca beynin dikkat ve d&uuml;rt&uuml; kontrol&uuml; ile ilişkili b&ouml;lgelerinde bazı yapısal ve işlevsel&nbsp;farklılıkların olduğu &ccedil;eşitli araştırmalarla ortaya konmuştur.</p>
<p>Psikolojik fakt&ouml;rler de DEHB belirtilerinin şiddetini etkileyebilir. &Ouml;zellikle &ouml;zdenetim&nbsp;becerilerinin yeterince gelişmemiş olması, duygu d&uuml;zenleme g&uuml;&ccedil;l&uuml;kleri ve stresle başa &ccedil;ıkma&nbsp;becerilerindeki zorluklar dikkat ve davranış kontrol&uuml;n&uuml; zorlaştırabilir. Bunun yanı sıra&nbsp;&ccedil;ocuğun yaşadığı yoğun stres veya başarısızlık deneyimleri belirtilerin daha belirgin hale&nbsp;gelmesine katkıda bulunabilir.&nbsp;&Ccedil;evresel fakt&ouml;rler de bu s&uuml;re&ccedil;te etkili olabilir. Aile i&ccedil;i &ccedil;atışmalar, d&uuml;zensiz ebeveyn&nbsp;tutumları, yoğun ekran kullanımı, uyku problemleri ve d&uuml;zensiz g&uuml;nl&uuml;k rutinler &ccedil;ocukların&nbsp;dikkat becerlerini olumsuz etkileyebilir. Ancak bu fakt&ouml;rlerin tek başına DEHB&rsquo;ye neden&nbsp;olmadığı, daha &ccedil;ok mevcut yatkınlıkları artıran etkenler olduğu d&uuml;ş&uuml;n&uuml;lmektedir.</p>
<h3>DEHB&rsquo;nin &Ccedil;ocuk ve Ergenler &Uuml;zerindeki Etkileri</h3>
<p>DEHB yalnızca dikkat sorunlarıyla sınırlı değildir; &ccedil;ocukların yaşamının bir&ccedil;ok alanını&nbsp;etkileyebilir. &Ouml;zellikle akademik alanda dikkatlerini s&uuml;rd&uuml;rememeleri ve g&ouml;revlerini&nbsp;tamamlamakta zorlanmaları nedeniyle okul başarılarında d&uuml;ş&uuml;ş g&ouml;r&uuml;lebilir. Bunun yanı sıra&nbsp;&ouml;ğretmenlerden veya ailelerinden sık sık uyarı almaları &ccedil;ocukların &ouml;zg&uuml;venlerini olumsuz&nbsp;etkileyebilir.&nbsp;Sosyal ilişkiler a&ccedil;ısından bakıldığında ise d&uuml;rt&uuml;sel davranışlar ve sabırsızlık akran&nbsp;ilişkilerinde sorunlara yol a&ccedil;abilir. Bazı &ccedil;ocuklar arkadaşları tarafından yanlış anlaşılabilir&nbsp;veya dışlanabilir. Bu durum zamanla yalnızlık hissine ve sosyal uyum problemlerine neden&nbsp;olabilir.</p>
<h3>Tanılama ve M&uuml;dahale S&uuml;reci</h3>
<p>DEHB&rsquo;nin doğru şekilde değerlendirilebilmesi i&ccedil;in kapsamlı bir tanılama s&uuml;reci gereklidir. Tanı genellikle &ccedil;ocuk ve ergen psikiyatrları veya uzman psikologlar tarafından yapılan klinik değerlendirmeler sonucunda konulmaktadır. Bu s&uuml;re&ccedil;te aileden ve &ouml;ğretmenlerden alınan bilgiler, davranış değerlendirme &ouml;l&ccedil;ekleri ve klinik g&ouml;r&uuml;şmeler &ouml;nemli bir rol oynar. Tanı koyulabilmesi i&ccedil;in belirtilerin en az altı ay boyunca devam etmesi ve bireyin yaşamının birden fazla alanını etkilemesi gerekmektedir. DEHB&rsquo;nin y&ouml;netiminde erken m&uuml;dahale olduk&ccedil;a &ouml;nemlidir. Ailelerin &ccedil;ocuklarının davranışlarını anlamaları ve uygun yaklaşım geliştirmeleri s&uuml;recin &ouml;nemli bir par&ccedil;asıdır. Tutarlı kurallar koymak, g&uuml;nl&uuml;k rutinler oluşturmak ve olumlu davranışları pekiştirmek &ccedil;ocukların davranışlarını d&uuml;zenlemelerine yardımcı olabilir. Bunun yanı sıra psikolojik destek s&uuml;re&ccedil;leri de dikkat y&ouml;netimi, d&uuml;rt&uuml; kontrol&uuml; ve problem &ccedil;&ouml;zme becerilerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.</p>
<p>Sonu&ccedil; olarak Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu &ccedil;ocuk ve ergenlerin akademik, sosyal ve duygusal gelişimini etkileyebilen &ouml;nemli bir durumdur. Ancak erken tanı ve uygu destek ile bu &ccedil;ocukların potansiyellerini ortaya koymaları m&uuml;mk&uuml;nd&uuml;r. Ailelerin bilin&ccedil;li yaklaşımı, okul desteği ve psikolojik m&uuml;dahaleler sayesinde DEHB&rsquo;li bireylerin yaşam kalitesi artırılabilir ve gelişimleri sağlıklı bir şekilde desteklenebilir.</p>
<h3>Kaynak&ccedil;a</h3>
<p>American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental&nbsp;Disorders (DSM-5).<br>Barkley, R. A. (2015). Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A Handbook for Diagnosis&nbsp;and Treatment.<br>DuPaul, G. J., &amp; Stoner, G. (2014). ADHD in the Schools: Assessment and Intervention&nbsp;Strategies.</p>

Çocuk ve Ergenlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

Uzm. Klinik Psikolog & Nöropsikolog

<p dir="ltr">Zaman ilerliyor, hayatımız ile ilgili bir takım m&uuml;cadeleler veriyoruz. Yeri geliyor ebeveynlerimizle &ccedil;atışıyoruz yeri geliyor &ouml;ğretmenlerimizle bazen kendimiz ile bile &ccedil;atışıyoruz. T&uuml;m bu s&uuml;re&ccedil;lerin i&ccedil;erisinde birde &uuml;niversite sınavı var. Birde zaman ilerleyip 3 ay kalmışsa kafada deli sorular&hellip;</p>
<p dir="ltr">Her şeyin adım adım ilerlediğini bu s&uuml;re&ccedil;te sabır ve m&uuml;cadele g&uuml;c&uuml;n&uuml;n &ouml;nemli bir fakt&ouml;r olduğunu kendimize hatırlatalım. Herkesin s&uuml;reci, hazır bulunuşu birbirinden farklıdır. Hepimiz biriciğiz unutmayalım. S&uuml;re&ccedil;te kıyas yok kim hangi konuda kim hangi kaynaktan soru &ccedil;&ouml;z&uuml;yor diye bakmak yerine ben g&uuml;nden g&uuml;ne kendimden ne kattım dersek sınava bakış a&ccedil;ımız değişir.&nbsp;</p>
<p dir="ltr">Bu sınav hatalarından ders &ccedil;ıkaranların kazandığı bir sınavdır.&nbsp;</p>
<p dir="ltr">Peki ne yapalım, nasıl toparlayalım sorusuna gelecek olursak bazı yapmamız gerekenleri ş&ouml;yle bir genel hatlarıyla sıralayalım;&nbsp;</p>
<p dir="ltr">1)TYT branş denemelerini haftanın belirli g&uuml;nlerinde programımıza ekleyerek &ccedil;alıştığımız konuyu unutmanın &ouml;n&uuml;ne ge&ccedil;ebiliriz.</p>
<p dir="ltr">2) Şuana kadar eksik ya da fazla TYT &ccedil;alıştık ama analizlere ne kadar &ouml;nem verdik. Her sınav sonrasında sınavın nasıl ge&ccedil;tiğine bakmaktan sınavı analiz etmeliyiz. &Ccedil;ıkan her bir soru zor, kolay, dikkat hatası, bilgi eksikliği, sa&ccedil;ma soru demeden analiz etmeliyiz. Analiz her bir sorunun &ccedil;&ouml;z&uuml;m&uuml;n&uuml; &ouml;ğrenmek ve sonrasında hangi konu başlığından hata varsa konuyu hatırlamak i&ccedil;in ekstra test &ccedil;&ouml;zmektir.&nbsp;</p>
<p dir="ltr">3)TYT ve AYT ortak konularını mutlaka belirleyelim. Bunlara &ccedil;alışırken TYT kısımda hallettiysek AYT kısmına &ccedil;alışırken işimiz kolaylaşır.&nbsp;</p>
<p dir="ltr">4)AYT &ccedil;alışmasını programımızda arttırmalıyız. &Ouml;ncelikli olarak AYT konularının 11 ve 12. Sınıf ayrılarak hangisinin 11, hangisinin 12. Sınıfta olduğunu belirleyebiliriz. Konuların bağlantısı i&ccedil;in bu konu &ouml;nemlidir.&nbsp;</p>
<p dir="ltr">5)AYT i&ccedil;in şuana kadar hangi AYT konularına &ccedil;alıştım ve soru &ccedil;&ouml;zd&uuml;m diye analiz yapmak kalan zamanda hangi konuya ne kadar vakit ayıracağımız konusunda elimizi g&uuml;&ccedil;lendirir. Kalan konuları planlamak &ccedil;ok &ouml;nemlidir.</p>
<p dir="ltr">6)Şuana kadar &ccedil;alıştığımız AYT konularını da programımıza tekrar ama&ccedil;lı eklersek unutmanın &ouml;n&uuml;ne ge&ccedil;ebiliriz.&nbsp;</p>
<p dir="ltr">7) Son turlarda soru &ccedil;&ouml;zerken referans olarak OGM materyal, MEBİ, &ccedil;ıkmış sorularını analiz ederek &ccedil;&ouml;zmeliyiz. Sorudan soru &ccedil;ıkarma mantığı ile yaklaşmak bir adım ileri taşır.&nbsp;</p>
<p dir="ltr">Konuyu toparlayacak olursak, bu sınav kimsenin değerini ya da potansiyelini belirlemez. Yol devam ediyor. &Ccedil;alışmaya devam ettiğiniz s&uuml;rece hi&ccedil;bir şey bitmiş değildir.&nbsp;</p>
<p dir="ltr">İleride pişman olmamak ve keşke dememek i&ccedil;in şimdi yapmanız gereken vazge&ccedil;memektir.&nbsp;</p>
<p dir="ltr">Bir sayfa daha fazla &ccedil;alışmak, bir test daha &ccedil;&ouml;zmek, bir konu daha anlamak k&uuml;&ccedil;&uuml;k gibi g&ouml;r&uuml;n&uuml;r ama b&uuml;y&uuml;k başarıların temelini oluşturur.&nbsp;</p>
<p dir="ltr">Desteğine g&uuml;vendiğiniz ve bu yolda &ouml;ğrenci yetiştirenler ile paylaşımda bulunmak s&uuml;recin sancısını azaltacaktır. Son ayların&nbsp; kıymetini bilerek &ccedil;alışmanız dileğimle..&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;Psikolojik Danışman&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;Tuğba Bilgili&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>

TYT ve AYT Sınavında Sona Gelirken

<p dir="ltr">Sınav, &ouml;ğrenciyi hedefine g&ouml;t&uuml;ren bir ara&ccedil;tır. Ancak sınav kaygısı, &ouml;ğrenilen bilginin sınav esnasında etkin bir bi&ccedil;imde kullanılmasına engel olan ve başarının d&uuml;şmesine yol a&ccedil;an yoğun bir endişe halidir. Y&uuml;ksek kaygıya yenik d&uuml;şen &ouml;ğrenci potansiyelini kullanamaz, hedeflediği performansı g&ouml;steremez. &Ccedil;oğu &ouml;ğrenci sınavla yalnızca bildiklerinin değil, kendi kişiliklerini de yine aynı sınavdan alacakları nota g&ouml;re değerlendirildiğini d&uuml;ş&uuml;nmektedir. Bu şekilde yapılan değerlendirme akademik başarıyı ve &ouml;ğrenmeyi negatif bir şekilde etkilemektedir. Oysa ki, sınav bir değer sınavı değildir, hi&ccedil;bir sınav sizin insanı değerlerinizi &ouml;l&ccedil;emez. Bu sınav hedeflerinize ulaşmanız i&ccedil;in yapılan bir sıralama sınavıdır.&nbsp;</p>
<h3 dir="ltr">Sınav kaygısı y&uuml;ksek olduğunda;&nbsp;</h3>
<ul>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Zihinsel beceriler zayıflar; bilgilerin hatırlanması zorlaşır&nbsp;</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Fiziksel rahatsızlıklar ortaya &ccedil;ıkar&nbsp;</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">&Ouml;ğrenilen bilgiler transfer edilemez,&nbsp;</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Okuduğunu anlama ve d&uuml;ş&uuml;nceleri organize etmede zorluk yaşanır,&nbsp;</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Dikkatte bir daralma ve azalma olur; dikkat, sınavın i&ccedil;eriğine değil, sınavın kendisine ve buna bağlı olarak yaşananlara odaklanır.</p>
</li>
</ul>
<h3 dir="ltr">&Ouml;ğrencilere Sınav &Ouml;ncesi Neler &Ouml;nerilir?</h3>
<ul>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Sınav &ouml;ncesi rutininizi değiştirmemeniz &ouml;nerilir. Sınav esnasında da daha &ouml;nce yapılan deneme sınavlarında, hangi stratejileri kullanıyorsanız aynı y&ouml;ntemle ilerlemenizi &ouml;nerilir. Son dakika yapılan değişiklikler &ccedil;oğu zaman &ouml;ğrenciyi kaygılandırır.</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Sınava ilişkin d&uuml;ş&uuml;nce ve duygularınızı g&ouml;zden ge&ccedil;irerek, sizi motive edecek yeni bir zihinsel yapılanma oluşturmakta fayda var. &Ouml;rneğin; bu sınav sayesinde hayallerime ulaşacağım. Bu sınavın sonunda kendimi hedefimdeki kamp&uuml;ste hayal ediyorum, başarabilirim.&nbsp;&nbsp;</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Zamanı iyi kullanmakta fayda var.&nbsp;</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Beslenme ve uykuya dikkat edilmelidir. Sınava y&ouml;nelik &ccedil;alışmaları son g&uuml;ne/geceye bırakmamak &ouml;nemlidir.&nbsp;</p>
</li>
</ul>
<h3 dir="ltr">Sınava Hazırlık S&uuml;recinde Ebeveyn Tutumları Nasıl Olmalı?</h3>
<p dir="ltr">Sınava hazırlanma d&ouml;nemini &ccedil;ocuğunuzun yaşama hazırlanması ve sizin &ccedil;ocuğunuzla ilişkinizin gelişip g&uuml;&ccedil;lenmesi i&ccedil;in bir fırsat olarak g&ouml;rebilirsiniz.&nbsp;</p>
<p dir="ltr">Araştırmalar, bilerek veya bilmeyerek &ccedil;ocuklara y&ouml;nelik olumsuz ebeveyn tepkilerinin &ccedil;ocuğun kendine g&uuml;veni, benlik saygısı ve sınav performansı &uuml;zerinde &ouml;nemli bir etkisi olduğunu g&ouml;stermiştir. &Ccedil;ocuklar ailelerini mutlu etmek ister, &ccedil;oğu kez &ccedil;ocuk ebeveyninin g&ouml;z&uuml;nden kendisini değerlendirir. Bu y&uuml;zden ebeveynin sınava ve &ccedil;ocuğuna verdiği anlam &ouml;nemlidir. Bir ebeveynin kaygılı olması &ccedil;ocukları da etkiler. Ebeveynler, tepkilerini izlemeli ve olumsuz etki oluşturabilecek davranışlardan ka&ccedil;ınmalıdır.</p>
<h3 dir="ltr">Sınav &Ouml;ncesi Ebeveynlere Neler &Ouml;nerilir?</h3>
<ul>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Aileler sınırlarının farkında olmalıdırlar. G&uuml;ven ve sorumluluk vermeli, &ouml;nemsemeli, olumlu geri bildirimde bulunmalıdır.&nbsp;</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Sınava ilişkin konuşmalarda &ouml;zenli davranmalı, ger&ccedil;ek&ccedil;i olmalı, akranlarıyla karşılaştırmaktan ka&ccedil;ınmalıdır.&nbsp;</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Duygu ve d&uuml;ş&uuml;nce paylaşımı, empati &ouml;nemlidir.&nbsp;</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Sınavı y&uuml;celtmeme, &ouml;l&uuml;m kalım sorunu yapmama, y&uuml;reklendirici davranma &ouml;nerilmektedir.&nbsp;</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">&Ccedil;ocuklar koşulsuz sevilmelidir. Aile bireyleri uygun rol modeli olmalı, uygun aile ortamı sağlamalı ve uygun problem &ccedil;&ouml;zme davranışları geliştirilmelidir.</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">&Ccedil;ocuğunuzun sınava y&ouml;nelik &ccedil;abalarını takdir edin. Ona &ldquo;sen zaten &ccedil;ok akıllısın, zekisin&rdquo; demek yerine &ccedil;ocuğunuzun sınava y&ouml;nelik &ccedil;abalarını takdir edin. "Ne kadar &ccedil;ok &ccedil;alıştığını g&ouml;rebiliyorum, emeklerinin karşılığını alma vakti geldi. Sana g&uuml;veniyorum ve inanıyorum, elinden geleni yapacağından eminim. Sonu&ccedil; ne olursa olsun sen benim canım kızım/oğlumsun." gibi yapıcı, destekleyici s&ouml;zlerle onu teşvik edin.</p>
</li>
</ul>

Sınav Kaygısı

<h3 dir="ltr">&Ouml;zet</h3>
<p dir="ltr">Ergenlik d&ouml;nemi, bireyin kimlik gelişimini s&uuml;rd&uuml;rd&uuml;ğ&uuml; ve bağımsızlık arayışının &ouml;n plana &ccedil;ıktığı, aile i&ccedil;i iletişimde &ccedil;atışma sıklığının arttığı bir s&uuml;re&ccedil;tir. Bu d&ouml;nemde ergende g&ouml;zlenen k&uuml;&ccedil;&uuml;mseyici ve ge&ccedil;iştirici tutumlar, ebeveynlerde duygusal g&ouml;r&uuml;nmezlik hissine yol a&ccedil;makta ve aile ilişkilerinde &ccedil;&ouml;z&uuml;lmelere neden olabilmektedir. Mevcut &ccedil;alışma, ergenlerin ge&ccedil;iştirme davranışlarını psikolojik danışmanlık perspektifinde ele almakta; &ccedil;ekirdek aile dinamikleri &ccedil;er&ccedil;evesinde iletişimin yeniden yapılandırılması ve iyileştirilmesine y&ouml;nelik &ouml;neriler sunmaktadır. Nitel y&ouml;ntemle y&uuml;r&uuml;t&uuml;len araştırmada, danışmanlık s&uuml;recine katılım sağlayan altı &ccedil;ekirdek aileyle ger&ccedil;ekleştirilen g&ouml;r&uuml;şmeler tematik analiz y&ouml;ntemiyle incelenmiştir. Bulgular, psikolojik danışmanlık s&uuml;recinin aile i&ccedil;inde empati ve duygusal farkındalığın gelişmesine katkı sağladığını ve iletişim sorunlarının azalmasında etkili olduğunu g&ouml;stermektedir.</p>
<h3 dir="ltr">Anahtar Kelimeler</h3>
<p dir="ltr">Ergenlik, ge&ccedil;iştirme davranışı, aile i&ccedil;i iletişim, psikolojik danışmanlık, bilişsel davranış&ccedil;ı terapi, aile sistemleri kuramı</p>
<h3 dir="ltr">1. Giriş</h3>
<p dir="ltr">Ergenlik, biyolojik ve psikososyal d&ouml;n&uuml;ş&uuml;mlerin yoğunlaştığı bir gelişim evresi olarak tanımlanmaktadır. Bu d&ouml;nemde ergen, artan bağımsızlık isteğiyle birlikte aile &uuml;yelerine karşı mesafe koyabilir. &Ccedil;ekirdek aile yapısı bağlamında g&ouml;zlemlenen ge&ccedil;iştirme ve k&uuml;&ccedil;&uuml;mseme i&ccedil;erikli s&ouml;ylemler, aile iletişiminde ciddi aksamalara sebep olabilmektedir. S&ouml;z konusu tutumlar, ebeveynlerde duyulmadıkları veya g&ouml;rmezden gelindikleri y&ouml;n&uuml;nde duygular doğurmakta ve aile bağlarının zayıflamasına neden olmaktadır. Araştırmanın amacı, ergenlerin ge&ccedil;iştirme davranışlarının psikolojik danışmanlık s&uuml;re&ccedil;leriyle y&ouml;netilmesi aracılığıyla aile i&ccedil;i iletişimin g&uuml;&ccedil;lendirilmesine katkı sunmaktır.</p>
<h3 dir="ltr">2. Kuramsal &Ccedil;er&ccedil;eve</h3>
<p dir="ltr">Bu &ccedil;alışma, iki temel kuramsal yaklaşıma dayandırılmıştır:</p>
<p dir="ltr">Bilişsel Davranış&ccedil;ı Terapi (BDT): BDT, bireylerin d&uuml;ş&uuml;nce kalıplarının davranış &uuml;zerindeki etkilerine odaklanır. Ergenin k&uuml;&ccedil;&uuml;mseyici tutumları &ccedil;oğunlukla i&ccedil;sel &ccedil;atışmalarının dışavurumu olarak değerlendirilmektedir.</p>
<p dir="ltr">Aile Sistemleri Kuramı: Aileyi b&uuml;t&uuml;nc&uuml;l bir sistem olarak ele alan bu yaklaşım, ergen davranışlarının yalnızca bireysel değil, aynı zamanda sistemsel d&uuml;zlemde de değerlendirilmesini &ouml;ng&ouml;r&uuml;r. Aile i&ccedil;i etkileşimler, bireysel davranışlar &uuml;zerinde belirleyici rol oynar.</p>
<h3 dir="ltr">3. Y&ouml;ntem</h3>
<p dir="ltr">Araştırmada nitel desen tercih edilmiştir. İstanbul&rsquo;da ikamet eden altı &ccedil;ekirdek ailenin katılımıyla yapılan bireysel g&ouml;r&uuml;şmeler, danışmanlık oturumlarından alınan g&ouml;zlem notları ile birleştirilmiş ve elde edilen veriler tematik analiz tekniğiyle değerlendirilmiştir. Katılımcı ebeveynlerin tamamı 13&ndash;17 yaş aralığında ergen &ccedil;ocuk sahibi bireylerden oluşmaktadır. Danışmanlık s&uuml;recinin farklı aşamalarında toplanan veriler i&ccedil;erik analizi y&ouml;ntemiyle &ccedil;&ouml;z&uuml;mlenmiştir.</p>
<h3 dir="ltr">4. Bulgular</h3>
<p dir="ltr"><strong>4.1 Ergene &Ouml;zg&uuml; İletişim Bi&ccedil;imleri</strong></p>
<p dir="ltr">&Ccedil;alışmaya katılan ergenlerde &ldquo;Sen her şeyi b&uuml;y&uuml;t&uuml;yorsun&rdquo;, &ldquo;Beni anlamıyorsunuz&rdquo; ve &ldquo;Bu kadar şey i&ccedil;in danışmana mı gidilir?&rdquo; gibi s&ouml;ylemler, ayrıca g&ouml;z temasından ka&ccedil;ınma, odaya kapanma ve kısa yanıtlar verme gibi davranışlar tespit edilmiştir.</p>
<p dir="ltr"><strong>4.2 Ebeveyn Tepkileri</strong></p>
<p dir="ltr">Annelerde &ccedil;oğunlukla değersizlik algısı, su&ccedil;luluk hisleri ve aşırı kontrol girişimleri g&ouml;zlenirken; babalar ise &ccedil;oğunlukla geri &ccedil;ekilme, sessizlik ve iletişimden uzaklaşma davranışları sergilemiştir. Ortak paydada, ebeveynlerde g&ouml;r&uuml;nmezlik, yetersizlik ve &ccedil;aresizlik gibi duygular ortaya &ccedil;ıkmaktadır.</p>
<p dir="ltr"><strong>4.3 Danışmanlık S&uuml;recinde Uygulanan M&uuml;dahale Teknikleri</strong></p>
<ul>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Rol değiştirme uygulamaları</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Duygu odaklı geribildirim stratejileri</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Empati geliştirme &ccedil;alışmaları</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Aile i&ccedil;i iletişim becerileri eğitimleri</p>
</li>
</ul>
<p dir="ltr">M&uuml;dahalelerin uygulanmasına ilişkin &ouml;rnekler aşağıda detaylandırılmıştır:</p>
<p dir="ltr"><strong>Rol Değiştirme Uygulamaları</strong></p>
<p dir="ltr">Bu teknikte, aile bireylerinin rolleri değişerek karşı tarafın bakış a&ccedil;ısını deneyimlemeleri sağlanır. B&ouml;ylece &ouml;zellikle empati gelişimi desteklenmekte, iletişim engellerinin aşılması kolaylaştırılmaktadır. &Ouml;rneğin, anne ve &ccedil;ocuk bir s&uuml;reliğine birbirlerinin rollerini &uuml;stlenerek karşılıklı anlayış kazandırıcı deneyimler yaşayabilmektedir.</p>
<p dir="ltr"><strong>Duygu Odaklı Geribildirim</strong></p>
<p dir="ltr">Tarafların iletişim sırasında yalnızca davranışa değil, davranışın yarattığı duygusal etkilere de odaklanmaları teşvik edilmektedir. Su&ccedil;layıcı olmayan bir iletişim dilinin benimsenmesi, savunuculuğun azalmasına ve anlayışın artmasına katkı sağlamaktadır.</p>
<p dir="ltr"><strong>Empati Geliştirme Teknikleri</strong></p>
<p dir="ltr">Aile &uuml;yelerinin duygu, d&uuml;ş&uuml;nce ve ihtiya&ccedil;larını yargılamadan anlama hedeflenir. Bu t&uuml;r uygulamalarda, kişinin yaşadığı duygu kabul edilerek uygun yanıtlar geliştirilir. Bu yaklaşım, aile &uuml;yeleri arasında s&uuml;rd&uuml;r&uuml;lebilir iletişimi desteklemektedir.</p>
<p dir="ltr"><strong>Aile İ&ccedil;i İletişim Becerileri Eğitimi</strong></p>
<p dir="ltr">Aktif dinleme, g&ouml;z teması, yapıcı geribildirim ve duygu paylaşımı &uuml;zerine &ccedil;eşitli uygulamalar ger&ccedil;ekleştirilir. Hem ergenlerin hem de ebeveynlerin karşılıklı anlayışını artırmaya y&ouml;nelik &ccedil;alışmalar yapılmaktadır.</p>
<p dir="ltr">Sunulan tekniklerin b&uuml;t&uuml;nc&uuml;l uygulanması, danışmanlık s&uuml;recinde aile &uuml;yelerinin duygusal farkındalıklarında olumlu değişiklikler yaratmakta ve iletişimin g&uuml;&ccedil;lenmesine &ouml;nemli &ouml;l&ccedil;&uuml;de katkı sağlamaktadır.</p>
<h3 dir="ltr">5. Tartışma</h3>
<p dir="ltr">&Ccedil;alışmada saptanan ergenin ge&ccedil;iştirme davranışlarının, &ccedil;oğunlukla duyguların tanımlanmasındaki g&uuml;&ccedil;l&uuml;klerle ilişkili olduğu g&ouml;r&uuml;lm&uuml;şt&uuml;r. Bu tip tutumlar, aile i&ccedil;inde yanlış anlamalara ve duygusal uzaklaşmalara neden olabilmektedir. Psikolojik danışmanlık s&uuml;re&ccedil;leri, hem ergenin hem de ebeveynlerin duygusal farkındalıklarını geliştirerek aile iletişimini g&uuml;&ccedil;lendirmekte, aile &uuml;yelerinin birbirini daha iyi anlamasına imkan tanımaktadır. Yapılandırılmış m&uuml;dahale tekniklerinin d&uuml;zenli olarak kullanılması, aile i&ccedil;i empati ve anlayış ortamının inşasında kritik &ouml;neme sahiptir.</p>
<h3 dir="ltr">6. Sonu&ccedil; ve &Ouml;neriler</h3>
<p dir="ltr">Araştırmanın sonu&ccedil;ları, ergenlerin ge&ccedil;iştirme davranışlarının aile i&ccedil;i iletişimde duygusal mesafe oluşturduğunu ve psikolojik danışmanlık s&uuml;recinin bu mesafeyi azaltmada etkin rol oynadığını g&ouml;stermektedir. Aile danışmanlarının, ergen s&ouml;ylemlerini &ccedil;ok boyutlu bir yaklaşımla değerlendirmeleri ve m&uuml;dahalelerini hem bireysel hem de sistem bakış a&ccedil;ısıyla planlamaları &ouml;nerilmektedir. Buna ek olarak:</p>
<ul>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Ebeveynlere y&ouml;nelik duygu farkındalığı at&ouml;lyeleri d&uuml;zenlenmesi,</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Ergenlerle empati temelli iletişim becerileri &uuml;zerinde durulması,</p>
</li>
<li dir="ltr" aria-level="1">
<p dir="ltr" role="presentation">Danışmanlık s&uuml;re&ccedil;lerinde t&uuml;m aile &uuml;yelerinin s&uuml;rece dahil edilmesi tavsiye edilmektedir.</p>
</li>
</ul>
<h3 dir="ltr">7. Kaynak&ccedil;a</h3>
<p dir="ltr">Bowen, M. (1978). Family Therapy in Clinical Practice. Jason Aronson.</p>
<p dir="ltr">Beck, J. S. (2011). Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond. Guilford Press.</p>
<p dir="ltr">Minuchin, S. (1974). Families and Family Therapy. Harvard University Press.</p>
<p>T&uuml;rk&ccedil;apar, M. H. (2009). Bilişsel Davranış&ccedil;ı Terapi: Temel İlkeler ve Uygulama. HYB Yayıncılık.</p>

Blog

Sınav Kaygısı, LGS & YKS Psikolojisi Üzerine Uzmanlarımızdan Yazılar

Çocuk ve Ergenlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu

TYT ve AYT Sınavında Sona Gelirken

Sınav Kaygısı

Duyulmayan Anne, Görmezden Gelinen Baba: Ergenin Geçiştirme Davranışlarına Psikolojik Danışmanlık Temelli Yaklaşım